Melde onkruid, ook wel melganzenvoet of witte ganzenvoet (Chenopodium album) genoemd, is een eenjarige plant die in tuinen, moestuinen en akkers de grond snel inneemt. Het is een van de meest voorkomende onkruiden in Nederland en België, en het groeit razendsnel als je er even niet op let. Gelukkig is melde goed te herkennen en zijn er meerdere manieren om ermee om te gaan.
Wat is melde onkruid precies?
Melde is een eenjarige plant uit de amarantenfamilie (Amaranthaceae). De wetenschappelijke naam is Chenopodium album. De volksnaam “ganzenvoet” komt van de vorm van de bladeren, die een beetje lijken op de poot van een gans. De witte waas op de bladeren is een ander opvallend kenmerk. Die wasachtige laag beschermt de plant tegen uitdroging.
De plant groeit rechtop en kan in een goed seizoen gemakkelijk 1 tot 2 meter hoog worden. De stengels zijn groenig met rode of paarse strepen. Aan het einde van de zomer verschijnen kleine, onopvallende bloempjes in dichte pluimen. Na de bloei vormt de plant enorme hoeveelheden zaad. Één plant kan naar schatting tienduizenden zaden produceren, die jarenlang kiemkrachtig blijven in de bodem.
Hoe herken je melde in de tuin?
Melde onkruid verschijnt vroeg in het voorjaar, soms al in maart of april. Jonge planten zijn klein en ongeopvallend, maar groeien snel. Let op deze kenmerken:
- Bladeren met een onregelmatige, getande rand, enigszins ruitvormig of driehoekig
- Een witte of meelachtige waas op de onderkant van jonge bladeren en bloemtoppen
- Stengel met lichte groeven en soms een roodachtige tint
- Kleine groene bloemtrossen aan het einde van de takken (zomer tot herfst)
Jonge meldeplantjes lijken soms op andere tuinplanten, maar de meelachtige waas is een goed onderscheidend kenmerk. Als je er een blaadje tussen je vingers wrijft, voelt het wat korrelig aan.
Waarom is melde lastig als onkruid?
Melde is lastig om meerdere redenen. Ten eerste groeit het snel. Als je het een paar weken negeert, staat er een flinke plant. Ten tweede is de zaadproductie enorm. Als de plant eenmaal zaad heeft gemaakt, verspreidt het zich over de hele tuin. Zaden kunnen jarenlang in de grond blijven en kiemen pas als de omstandigheden goed zijn, bijvoorbeeld na grondbewerking.
Melde groeit graag op voedselrijke, bewerkte grond. Moestuinen, borders en pas omgespit land zijn favoriete plekken. De plant heeft weinig last van droogte dankzij de waslaag op de bladeren. In een zomer met weinig regen groeit melde gewoon door, terwijl andere planten het moeilijk hebben.
Melde verwijderen: zo pak je het aan
Het allerbelangrijkste bij het bestrijden van melde onkruid is vroeg ingrijpen, liefst voordat de plant zaad maakt. Zodra de zaden vallen, heb je het komende seizoen opnieuw een probleem.
- Met de hand wieden: Jonge planten trek je makkelijk uit vochtige grond, wortel en al. Doe dit vroeg in het seizoen, als de plant nog klein is. Trek de plant aan de basis en zorg dat de hele wortel meegaat.
- Schoffelen: Schoffel regelmatig ondiep over de grond. Jonge kiemplantjes zijn kwetsbaar en drogen snel uit na het schoffelen. Doe dit bij droog weer zodat de worteltjes snel verdrogen.
- Mulchen: Een laag mulch (stro, houtsnippers of compost) van 5 tot 10 centimeter dikt het licht af en voorkomt dat zaden kiemen. Dit is een goede preventieve maatregel in borders en rondom struiken.
- Niet composteren: Gooi melde met zaad niet op de composthoop. De zaden overleven het composteerproces vaak en verspreiden zich zo alsnog door de tuin.
Chemische bestrijding is mogelijk met breedbladige onkruidmiddelen, maar in een moestuin is dat vrijwel nooit nodig en ook niet wenselijk. Wieden en schoffelen werken prima als je het regelmatig doet.
Is melde onkruid eetbaar?
Ja, melde is eetbaar en werd vroeger ook gegeten. De jonge bladeren smaken een beetje als spinazie en zijn te gebruiken in salades of als gekookt groente. De plant is verwant aan spinazie en quinoa, wat in de familie Amaranthaceae ook een bekende soort is. In tijden van voedselschaarste was melde een belangrijke aanvulling op het menu.
Als je melde wilt eten, pluk dan alleen jonge, zachte bladeren van planten die niet in de buurt van vervuilde grond of bestoven gewassen staan. Eet het met mate, want melde bevat oxaalzuur, net als spinazie. Voor mensen met nierproblemen is voorzichtigheid geboden.
Of je melde nu als lastig onkruid beschouwt of als eetbare plant: aanpakken doe je het best zo vroeg mogelijk in het seizoen. Wied de jonge planten regelmatig uit, voorkom zaadvorming en dek de grond af met mulch. Dan houd je de melde in je tuin goed onder controle.
